Əmək Məcəlləsinə dəyişikliklər 2026: nə dəyişdi və bu, sizə necə təsir edir

2026  ·  vakillar-az.com  ·  Əmək hüququ

2026-cı ilin yanvarında Azərbaycanın Əmək Məcəlləsi ciddi şəkildə yeniləndi. Qanunvericiliyə “ailə vəzifələri olan işçi” kimi tamamilə yeni anlayış daxil edildi, “ezamiyyət” nəhayət dəqiq tərifini aldı, hərbi xidmətə çağırılan işçiyə müavinət təyin olundu, distant iş və məzuniyyət qaydaları dəqiqləşdirildi. Bu yazıda dəyişikliklərin mahiyyətini, kimə necə təsir etdiyini və işçi ilə işəgötürənin nə etməli olduğunu aydın izah edirik.

Əsas məqamlar

• Dəyişikliklər 30 dekabr 2025-ci ildə qəbul edilib və 16 yanvar 2026-cı ildə qüvvəyə minib.
• Məcəlləyə “ailə vəzifələri olan işçi” anlayışı daxil edilib — qulluğa ehtiyacı olan ailə üzvünə qayğı göstərdiyi üçün əmək imkanları məhdudlaşan işçilər.
• Belə işçilərə güzəştlərin verilməsi ayrı-seçkilik sayılmır — bu, hüquqi müdafiə mexanizmidir.
• Məcəlləyə “ezamiyyət” anlayışı əlavə olunub və işçinin ezamiyyət xərclərini almaq hüququ daha aydın təsbit edilib.
• İşçi hərbi xidmətə çağırıldıqda əmək müqaviləsinə xitam verilərkən ona orta aylıq əmək haqqının azı 3 misli miqdarında müavinət ödənilir.
• Terminologiya dəyişib: “əmək müqaviləsinin ləğv edilməsi” ifadəsi “əmək müqaviləsinə xitam verilməsi” ilə əvəzlənib.

Aşağıda hər bir dəyişikliyi praktik nəticələri ilə birlikdə izah edirik.

Dəyişikliklər nə vaxt qüvvəyə mindi

“Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında” Qanun 30 dekabr 2025-ci il tarixində qəbul edilmiş və 16 yanvar 2026-cı il tarixində qüvvəyə minmişdir. Bundan əlavə, 2026-cı il ərzində Məcəlləyə əlaqəli digər düzəlişlər də edilib.

Bu o deməkdir ki, əmək müqavilələri, daxili qaydalar və kadr sənədləri artıq yeni redaksiyaya uyğun olmalıdır. İşəgötürənlər üçün bu, sənədlərin yenilənməsi zərurəti yaradır; işçilər üçün isə yeni hüquqların yaranması deməkdir.

“Ailə vəzifələri olan işçi” anlayışı

Ən əhəmiyyətli yenilik məhz budur. Yeni anlayışa əsasən, “ailə vəzifələri olan işçi” dedikdə tibbi rəyə əsasən qulluğa və ya köməyə ehtiyacı olan ailə üzvünə — ərinə (arvadına), valideynlərinə, övladlığa götürənlərə, uşaqlarına, o cümlədən övladlığa götürülmüş uşaqlara — və qəyyumluğunda (himayəsində) olan digər şəxslərə, habelə himayədar ailə olaraq ona verilmiş uşağa qulluq göstərilməsi ilə əlaqədar əmək fəaliyyətinə başlamaq, əmək funksiyasını yerinə yetirmək və ya işdə irəli çəkilmək imkanları məhdudlaşan işçi nəzərdə tutulur.

Bundan əlavə, əvvəllər qadınlara, əlilliyi olan şəxslərə, 18 yaşadək şəxslərə və sosial müdafiəyə ehtiyacı olan digər kateqoriyalara münasibətdə müəyyən edilən güzəştlərin ayrı-seçkilik sayılmadığı qeyd olunurdu. Dəyişikliklə bu siyahıya “ailə vəzifələri olan işçilər” də daxil edilib.

Növbəli iş və gecə növbəsi

Dəyişikliklərə əsasən, növbəli iş vaxtı rejimi təşkil edilərkən və işçi gecə növbəsinə təyin edilərkən, işçilərin xüsusi, o cümlədən ailə vəzifələrinin yerinə yetirilməsi ilə əlaqədar ehtiyacları əsaslandırıldıqda və mümkün olduqda nəzərə alınmalıdır.

Bu norma xüsusilə kiçik uşağı və ya qulluğa ehtiyacı olan ailə üzvü olan işçilər üçün mühümdür: gecə növbəsinə təyinat zamanı onların vəziyyəti nəzərə alınmalıdır. Bunun üçün işçinin öz ehtiyacını əsaslandırması (məsələn, tibbi rəy və digər sənədlərlə) tələb olunur.

“Ezamiyyət” anlayışı

Uzun illər praktikada mübahisə doğuran məsələlərdən biri ezamiyyətin hüquqi tərifinin olmaması idi. Dəyişikliklərlə Məcəlləyə “ezamiyyət” anlayışı daxil edilib və işçinin ezamiyyətlə bağlı hüquq və vəzifələri, o cümlədən ezamiyyət xərclərini almaq hüququ qanunvericilik səviyyəsində daha aydın təsbit olunub.

Bu, həm işçi, həm də işəgötürən üçün faydalıdır: xərclərin ödənilməsi, ezamiyyət müddətində əmək haqqının saxlanması kimi məsələlərdə qeyri-müəyyənlik azalır və mübahisələrin qarşısı alınır.

Hərbi xidmətə çağırış və müavinət

Yeni normaya əsasən, işçi hərbi xidmətə çağırıldıqda əmək müqaviləsinə xitam verilərkən işəgötürən tərəfindən ona orta aylıq əmək haqqının azı 3 misli miqdarında müavinət ödənilməsi müəyyən edilib.

Bu, çağırış səbəbindən işini itirən gənclər üçün əhəmiyyətli sosial təminatdır. Əvvəllər belə hallarda ödəniş məsələsi mübahisə mövzusu ola bilirdisə, indi qanunda konkret minimum həcm göstərilib.

Distant (uzaqdan) iş

Dəyişikliklər distant işlə bağlı tənzimləməni də dəqiqləşdirib: distant işlə bağlı əmək şəraitinin əlavə şərtləri tərəflərin qarşılıqlı razılığı əsasında əmək müqaviləsi ilə müəyyən olunur.

Pandemiyadan sonra uzaqdan işləmə formatı geniş yayıldığından bu norma praktik əhəmiyyət daşıyır. İşçi üçün əsas tövsiyə budur: distant iş şərtləri — iş vaxtı, əlaqə qaydası, avadanlıq, xərclər — mütləq əmək müqaviləsində yazılı şəkildə əks olunsun. Şifahi razılaşmalar mübahisə zamanı sübut edilməsi çətin olan məsələlərdir.

“Ləğv” əvəzinə “xitam verilməsi”

Qanunvericilikdə “əmək müqaviləsinin ləğv edilməsi” ifadəsi “əmək müqaviləsinə xitam verilməsi” ifadəsi ilə əvəzlənib. Bu, ilk baxışdan sırf terminoloji dəyişiklik görünsə də, sənədləşmə baxımından mühümdür.

İşəgötürənlər üçün bu o deməkdir ki, əmrlər, bildirişlər və digər kadr sənədləri yeni terminologiyaya uyğunlaşdırılmalıdır. Köhnə ifadələrlə tərtib olunmuş sənədlər formal iradlara səbəb ola bilər.

Məzuniyyət siyahısının genişlənməsi

Azı 46 təqvim günü əmək məzuniyyəti verilən işçilərin siyahısı genişləndirilib. Siyahıya, o cümlədən, ölkənin ərazi bütövlüyünün, müstəqilliyinin və konstitusiya quruluşunun müdafiəsi, 20 Yanvar hadisələri, hərbi xidmət vəzifələrinin icrası ilə əlaqədar əlilliyi olan işçilər, “Müharibə veteranı” adı almış işçilər, döyüş əməliyyatı aparılan ölkədə hərbi xidmət borcunu yerinə yetirmiş keçmiş hərbi qulluqçular və ölkənin ən yüksək təltifinə layiq görülmüş işçilər daxil edilib.

Əgər siz bu kateqoriyalardan birinə aidsinizsə, uzadılmış məzuniyyət hüququnuzu bilmək və tələb etmək vacibdir.

Üçtərəfli komissiya

Məcəlləyə yeni 41-1-ci maddə əlavə edilməklə Azərbaycan Respublikasında əmək və sosial məsələlər üzrə daimi fəaliyyət göstərən üçtərəfli komissiyanın yaradılması nəzərdə tutulub. Komissiyanın əsas məqsədləri sosial-əmək münasibətlərinin tənzimlənməsinə dəstək vermək, kollektiv danışıqların aparılmasını və Baş kollektiv sazişin layihəsinin hazırlanmasını əlaqələndirmək, sosial təminat sahəsində normativ hüquqi aktların layihələri üzrə məsləhətləşmələr aparmaqdır.

Bu, dövlət, işəgötürənlər və həmkarlar ittifaqları arasında sosial dialoq mexanizminin gücləndirilməsi deməkdir.

Əcnəbilərlə bağlı dəqiqləşmə

Dəyişikliklərlə xarici ölkənin hüquqi şəxsi ilə həmin ölkədə əmək müqaviləsi bağlayaraq əmək funksiyasını Azərbaycan Respublikasında yerinə yetirən əcnəbilərlə bağlı tənzimləmə dəqiqləşdirilib. Bununla müəssisə, filial və ya nümayəndəlikdə fəaliyyət göstərmə ilə bağlı praktikada yaranan çaşqınlıq aradan qaldırılıb.

Bu norma xüsusilə Azərbaycana müvəqqəti ezam olunan xarici mütəxəssislər və onları qəbul edən şirkətlər üçün əhəmiyyətlidir.

İşçi nə etməlidir

1. Əmək müqavilənizi yenidən oxuyun — şərtlər yeni normalara uyğundurmu.
2. Statusunuzu yoxlayın — “ailə vəzifələri olan işçi” kateqoriyasına aidsinizsə, bunu sənədlə əsaslandırın.
3. Distant iş şərtlərini yazılı rəsmiləşdirin — şifahi razılaşmalara güvənməyin.
4. Ezamiyyət xərclərinizi tələb edin — bu hüquq artıq daha aydın təsbit olunub.
5. Məzuniyyət hüququnuzu yoxlayın — genişləndirilmiş 46 günlük siyahıya aid ola bilərsiniz.
6. Hüquq pozulubsa, vəkilə müraciət edin — vaxtında atılan addım nəticəni dəyişir.

İşəgötürən nə etməlidir

İşəgötürənlər üçün əsas vəzifə sənədləri yeni redaksiyaya uyğunlaşdırmaqdır: əmək müqaviləsinin nümunəvi formasına edilmiş düzəlişləri nəzərə almaq, kadr əmrlərində “xitam verilməsi” terminologiyasına keçmək, növbəli iş qrafiklərini tərtib edərkən ailə vəzifələri olan işçilərin əsaslandırılmış ehtiyaclarını nəzərə almaq, ezamiyyət və distant iş şərtlərini müqavilədə dəqiq göstərmək, hərbi xidmətə çağırış halında müavinət ödənişini təmin etmək. Bu addımlar həm əmək mübahisələrinin, həm də nəzarət tədbirləri zamanı iradların qarşısını alır.

Tez-tez verilən suallar

Bu material ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Konkret vəziyyətiniz üçün vəkilə müraciət edin.